Etnogeneza Pojęcie Polaków jako narodu powstało na przełomie XVIII i XIX. wieku. Jednak sam termin "polski" znany był już wcześniej. Pod koniec XVIII wieku, nie było jeszcze silnej polskiej świadomości narodowej. Nowożytnie ukształtowany, powstał poprzez zrywy powstań narodowych w pierwszej i II połowie XIX wieku, oraz walce u boku armii napoleońskiej. Po utracie bytu państwowego wskutek rozbiorów i próby "życia po śmierci politycznej"[32], istotne stało się przede wszystkim podtrzymywanie poczucia jedności narodowej Polaków. W pierwszym zrywie powstańczym konfederacji barskiej tylko nieliczna część ludności, w tym sama szlachta i to nie ze wszystkich prowincji stanęła w obronie kraju. Dopiero reformy[33]zaproponowane przez Kościuszkę poruszyły w kolejnym powstaniu szlachtę i chłopów. Różnice narodowościowe i językowe stały się wówczas mniej ważne, niż poczucie wspólnoty narodowej. Chociaż nie istniało wówczas państwo polskie, można uznać, że to właśnie okoliczności zagrożenia bytu narodowego spowodowała, że wówczas to właśnie ukształtował się naród polski w dzisiejszym znaczeniu tego słowapotrzebne źródło. Dzięki temu możliwa była odbudowa państwa polskiego w roku 1918 i powtórne scalenie części, należących przez 123 lata do różnych zaborców. Niegdysiejsze ideologie o rodowodzie bezspornie szlacheckim przenikają i przenikały wszelkie elementy społeczeństwa polskiego od prawicy do lewicy. Kultura uznawana obecnie za narodową była historycznym produktem szlachty. Pochodzenie Współczesny naród polski ukształtował się w głównej mierze na bazie wczesnośredniowiecznych plemion zachodniosłowiańskich, zamieszkujących obszar położony między Bugiem na wschodzie i Odrą na zachodzie, zjednoczonych około połowy X wieku, ale i ten pogląd jest obecnie podważany[34], w wyniku podboju wenętrznego[35]. W ciągu długich dziejów Polski na jej ziemi osiedlały się grupy różnego pochodzenia (Niemcy; Żydzi; Holendrzy; Szkoci; Szwedzi; Fryzowie; Flamandowie; Tatarzy; Rusini), które często ulegały spolszczeniu (Sasi). Niektóre z nich zachowywały jednak swoją odrębność kulturową, językową i wiarę (Bambrzy; Fryzowie; Żydzi; Romowie; Łemkowie; Tatarzy). W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów Polska znana była w Europie jako państwo, w którym dopuszczano obecność przedstawicieli różnych wyznań a także grup różnego pochodzenia. Według badań DNA mieszkańców Polski przeprowadzonych na Akademii Medycznej w Warszawie (2004) trudno dopatrzyć się wyraźnego rozwarstwienia genetycznego między różnymi potomkami ludności Polski. Badania te dowodzą, że współcześni Polacy mają bardzo ujednolicony bagaż genetyczny, który jest dość równomierną mieszanką genów wielu nacji. Polacy zamieszkując w klinie leżącym pomiędzy estremalnymi strefami, czyli w strefie klimatu umiarkowanego, przeszli selekcję znacznie łagodniejszą. W Europie ten umiarkowany klin rozciąga się od Francji na zachodzie, po Rosję na wschodzie, od Morza Bałtyckiego na północy, po Półwysep Bałkański na południu. Polska leży w samym środku tego klina, dlatego mieszkańcy tych terenów równomiernie absorbowali zewnętrzne wpływy. I to nie tylko genetyczne, ale i kulturowe. Już w drugiej połowie X wieku pojawia się na naszych ziemiach spora liczba skandynawskich wojowników. Naukowcy dowiedli, że Mieszko I zbudował swoje państwo dzięki sile swojej trzytysięcznej drużyny, złożonej głównie z pochodzących z północy Waregów. Już wtedy zdecydowanie Polacy wyróżniali się od pobratymców ze wschodu. Wyraźny wpływ ludności skandynawskiej dominuje do dziś w wyglądzie współczesnych Polaków[36]. Określenie Polaków jako narodu W publicystyce politycznej i historycznej I Rzeczpospolitej sformułowanie Polak, wolny Polak oznaczało według terminów ówczesnych tylko i wyłącznie ogół szlachty[37] czyli "synów koronnych", albo „synów polskich"[38] - Patris Patriae (Ojcowie Ojczyzny). Pojęcie „narodu polskiego" według tych standardów było zarezerwowane jako pojęcie dla tych mieszkańców, którzy cieszyli się pełnymi prawami obywatelskimi i politycznymi czyli wyłącznie dla szlachty jako wspólnoty[39]. Pogląd ten utożsamiał naród ze szlachtą całego państwa bez względu na jej przynależność etniczną. Świadomość narodowa kształtowała się w związku z takimi zjawiskami, jak wzrost znaczenia języka polskiego i jego ujednolicenie, oraz zwiększenie się roli politycznej, gdzie cała szlachta miała prawo wyboru króla bezpośrednio, 1666 bitwa pod Mątwami. Tym samym prawem Ustawa Rządowa z 3 maja 1791 dawała szerokie prerogatywy stanowi szlacheckiemu pomimo, że każdy stan był w konstytucji uwzględniony, ale na miarę swojej pozycji. Konstytucja majowa w rozdziale "Szlachta, ziemianie " podkreślała zasługi i należną pozycję pierwszeństwa szlachty w społeczeństwie, formułując to słowami: | "Szanując pamięć przodków naszych jako fundatorów rządu wolnego, stanowi szlacheckiemu wszystkie swobody, wolności, prerogatywy pierwszeństwa w życiu prywatnym i publicznym najuroczyściej zapewniamy, szczególnie zaś prawa, statuty i przywileje temu stanowi od Kazimierza Wielkiego, Ludwika Węgierskiego, Władysława Jagiełły i Witolda brata jego, wielkiego księcia litewskiego, nie mniej od Władysława i Kazimierza Jagiellończyków, od Jana Alberta, Aleksandra i Zygmunta braci, od Zygmunta Augusta, ostatniego z linii jagielońskiej, sprawiedliwie i prawnie nadane, utwierdzamy, zapewniamy i za niewzruszone uznajemy. Godność stanu szlacheckiego w Polszcze za równą wszelkim stopniom szlachectwa, gdziekolwiek używanym, przyznajemy. Wszystką szlachtę równym być między sobą uznajemy, nie tylko co do starania się o urzędy i o sprawowanie posług Ojczyźnie, honor sławę, pożytek przynoszących, ale oraz co do równego używania przywilejów i prerogatyw stanowi szlacheckiemu służącyc [ ... ]." [40]. | Uprzywilejowaną pozycję szlachty w społeczeństwie zniosła dopiero Konstytucja Marcowa z 1921, w Art. 96. Jeszcze w okresie krwawych wydarzeń 1846 (rzeź galicyjska) pod hasłami "Polacy idą wyrzynać do szczętu chłopów" miejscowi chłopi dokonali na pilzneńskim rynku samosądu na tutejszej szlachcie[41]. Współcześnie istnieją co najmniej dwa możliwe podejścia do problemu określenia pojęcia narodu polskiego, podobnie zresztą, jak i każdego innego narodu. W pierwszym ujęciu wyróżnikiem narodu jest sprawa istnienia świadomości narodowej. W takim ujęciu pod pojęciem narodu polskiego rozumieć należy grupę społeczną, która – niezależnie od miejsca zamieszkania w obecnej chwili – cechuje się poczuciem "bycia Polakami", co wyrażać się może używaniem języka polskiego i traktowaniem go jako mowy ojczystej, przestrzeganiem zwyczajów właściwychpotrzebne źródło dla kultury polskiej, przekonaniem o posiadaniu wspólnych polskich korzeni lub poczuciem polskiej tożsamości narodowej[42][43]; W drugim ujęciu wyznacznikiem będzie przedmowa Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą naród polski tworzą wszyscy obywatele Polski[44], poczuwający się do wspólnego dziedzictwa i dobra Polski, niezależnie od narodowości. Przedmowa konstytucji nie zawęża jednak pojęcia narodu tylko do obywatelstwa polskiego. Przypisy - ↑ Wyniki spisu z 2002 roku wskazują, że w ogólnej liczbie ludności Polski wynoszącej wówczas 38 230,1 tys. – 36 983,7 tys., czyli 96,74% osób zadeklarowało swoją narodowość jako polską [1].
- ↑ Polacy w USA
- ↑ Polacy w Brazylii
- ↑ Polacy w Niemczech
- ↑ Polacy we Francji
- ↑ Polacy w Kanadzie
- ↑ Polacy w Argentynie
- ↑ Polacy na Białorusi
- ↑ Polacy na Litwie
- ↑ Polacy na Ukrainie
- ↑ Polacy w Australii(2002)
- ↑ Polacy w Rosji
- ↑ Polacy w Irlandii
- ↑ LR Centrālā statistikas pārvalde Accessed 2008-10-09
- ↑ Polacy w Czechach
- ↑ Polacy we Włoszech
- ↑ Polacy w Grecji
- ↑ Polacy w Kazachstanie
- ↑ Polacy w Holandii
- ↑ Ludność Austrii wg obywatelstwa – 2008
- ↑ Polacy w Islandii
- ↑ Polacy w Turcji
- ↑ [2]
- ↑ Naród – zbiorowość terytorialna o określonym składzie etnicznym – co nie oznacza, że populacja zamieszkującą jeden kraj (państwo) jest etnicznie jednorodna; wspólnota o podłożu gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.
- ↑ "fryzyjski pal, pele, staroniemiecki pal, pael, duński pael, szwedzki pale, islandzki pall, bretoński pal, peul, język włoski polo, pole, pila, [w:] A dictionary of the Anglo-Saxon languages. Joseph Bosworth. s.275.; "planus, plain, flat; from Indo- Germanic pele', flat, to spread, also the root of words like plan, floor, and field. [w:] John Hejduk. Soundings. 1993. s 399"; "the root pele is the source of the English words "field" and "floor". The root "plak" is the source of the English word "flake" [w:] Loren Edward Meierding. Ace the Verbal on the SAT. 2005. s. 82
- ↑ Witold Chrzanowski. Kronika Słowian: Polanie. 2006. s. 238; Fragments of the history of Western Slavs. t.1-3; Gerard Labuda. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. 2003
- ↑ Latopis Nestora [w:] August Bielowski Monumenta Poloniae Historica Lwów 1864, s. 553 (oryginał cyrylicą w języku staro-cerkiewno-słowiańskim, w polskim tłumaczeniu pozostawiono staropolszczyznę)
- ↑ Wegług Nestora Lachowie nie byli Słowianami, we wstępie do swojej kroniki pisze, że jedni Słowianie przezwali się Lachami, drudzy inaczej. Szajnocha domniemywa, że Słowianie "polscy" mogli swoje miano wziąć od jakiegoś ludu niesłowiańskiego, ponieważ Nestor wyraźnie odosabnia Lachów od Słowian umieszczając jednych i drugich w odległych od siebie miejscach. Lachowie według Nestora mieli znajdować się w sąsiedztwie Prusów i Litwinów nad brzegami Morza Waregskiego (bałtyckiego). Nestor dodaje, że "Polanie pochodzli od Słowian, a Wiatycze i Radymicze pochodzili od Lachów". Właśnie od tych Lachów nadmorskich (Pomorza) miała się wziąć późniejsza nazwa obejmująca całą Polskę. Jan Długosz pisze, że Pomorzanie byli zlepkiem różnych narodów niesłowiańskich "Vandalis, Gothis, Longobardis, Rugis et Gepidis, quos vacant aliqui Cimbros, quos hodie vocamus Pomeranos". Kronikarz Bogufał II o Lachach (skandynawskich) "nie posiadali żadnego króla czy książęcia, jako bracia od jednego ojca i króla ród swój wywodzili [...] Krakus od braci swoich Lechitów". W podobny sposób kronikarz Dudon z Saint-Quentin opisał przybycie Normanów do brzegów Francji "Gdy pierwsze czółna normańskie przybiły do lądu francuskiego, zapytali Francuzi gości nadpływających, jak się nazywa pan wasz ? Na co Normanii: Nie ma żadnego nazwiska, gdyż nie mamy pana żadnego i jesteśmy sobie równymi " [w:] Karol Szajnocha. Lechichi początek Polski: szkic historyczny. 1858. s. 80-92.
- ↑ "qui nunc Poleni a Polo Arctico nominantur, et alias a castro Polan quod in finibus Pomeranie situm est" - od "zamku Polan, położonego na granicach Pomorza") [w:] Bogufał II op. cit. Stanisław Rosik, Przemysław Wiszewski. Causa creandi: o pragmatyce źródła historycznego. nr. 171. 2005. s. 506
- ↑ Współczesny Mieszkowi I kronikarz Widukind z Korbei napisał, że Mieszko panuje nad ludem zwanym Licikawiki. W połowie X w. cesarz bizantyjski Konstantyn Porfirogeneta w dziele O zarządzaniu cesarstwem wspomniał pogan znad Wisły zwanych Dicyke a raczej Licyke, byliby to Listkowice (Leszkowice), potomkowie Leszka, dziada Mieszka I. Plemię, czy związek ponadplemienny Lędziców lokalizujemy również w rejonie dorzecza Sanu, Wieprza oraz górnego Dniepru. Właśnie według Nestora - Radymicze osiadli w widłach Wisły i Sanu "mieli pochodzić od Lachów i być Lachami". Stąd litewskie 'Lenkas', ruskie 'Lach', węgierskie 'Lengyel'. Etymologicznie terminem zaczerpniętym od polny, pola, teren otwarty określa się region Kampania we Włoszech, Westfalia, oraz Szampania we Francji.
- ↑ "król Jarlungalandu (kraj w pobliżu Jutlandii) Dralsoft, szwagier króla Sigismunda w krainie Pulinaland" [w:] Thidrekssaga lub Wilkina Saga op. cit. Edward Haymes. The saga of Thidrek of Bern. 1988. s 279; Kazimierz Ślaski. Millennium of Polish-Scandinavian cultural relations. 1977. s.66 (zob. Pieśń o Nibelungach
- ↑ Maurycy Mochnacki. Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831. Poznań. 1863. t. 1. s. 2
- ↑ Uniwersał połaniecki
- ↑ Przemysław Urbańczyk – Nie było żadnych Polan, Gazeta Wyborcza 2008-05-24; podobny pogląd wyraziła np. Zofia Kurnatowska w pracy zbiorowej U źródeł Polski – do roku 1038, str. 141 i 146, Wydawnictwo Dolnośląskie 2002 [3] Wywiad radiowy; Trudne początki Polski – Przemysław Urbańczyk, 2008 Wrocław [4], [5]
- ↑ Gerard Labuda. Fragmenty dziejów Słowiańszczyzny zachodniej, t.1-2 s.72 2002; Henryk Łowmiański. Początki Polski: z dziejów Słowian w I tysiącleciu n.e, t. 5 s.472; Stanisław Henryk Badeni, 1923. s. 270
- ↑ "Już w drugiej połowie X wieku pojawia się na naszych ziemiach spora liczba grobów skandynawskich wojowników. Naukowcy dowiedli, że Mieszko I zbudował swoje państwo dzięki sile swojej trzytysięcznej drużyny, złożonej głównie z pochodzących z północy Waregów, najdzielniejszych wówczas wojowników. - To oni głównie tworzyli taką ówczesną Legię Cudzoziemską - mówi prof. Henryk Samsonowicz, historyk. Część polskich historyków twierdzi wręcz, że Mieszko I sam był Waregiem, a państwo polskie powstało w wyniku najazdu z północy. Tego, że skandynawskie wpływy są faktem, dowiódł m.in. antropolog Maurycy Stanaszek. Przebadał on kilka tysięcy szkieletów z X wieku z Wielkopolski, Małopolski i północno-środkowej Ukrainy. - Już wtedy zdecydowanie różniliśmy się od naszych pobratymców ze wschodu. Widać wyraźny wpływ ludności skandynawskiej na nasz wygląd - mówi Stanaszek. Potwierdzają to także odkrycia - m.in. odnalezione przed kilkoma laty na Mazowszu groby wareskich wojowników z XI wieku. Ziemię nadano im w zamian za obronę naszych granic przed najazdami Prusów. Skandynawski komponent genetyczny wzmocniły szwedzkie najazdy. Chodzi nie tylko o powszechność gwałtów, ale też o to, że wielu Szwedów osiadło wtedy na terenach Rzeczypospolitej. Na przykład legenda rodziny Jana "Rudego" Bytnara, bohaterskiego żołnierza AK głosi, że ich przodkiem był żołnierz armii Gustawa Adolfa, która najechała Polskę". [w:] Prof. Bronisław Geremek. Mieszańcy Europy Wprost24. Nr. 52/2004[6]
- ↑ Edward Opaliński. Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587-1652. 1995. s. 344
- ↑ Z dziejów Ukrainy. Księga pamiątkowa ku czci Włodzimierza Antonowicza. 1912. s. 675
- ↑ Studia historyczne PAN. Kielce. 1986. s. 466; Przegląd zachodni, t. 61, wyd. 3-4, 2005 s. 36
- ↑ Konstytucja 3 maja" Szlachta i ziemianie"
- ↑ www.zegocina.pl Serwis Internetowy Gminy Żegocin. W 160 rocznicę rabacji. III. 2006
- ↑ "Naród jest to trwała wspólnota ludzi utworzona historycznie, powstała na gruncie losów historycznych, kultury, języka, terytorium i życia ekonomicznego, przejawiająca się w świadomości narodowej jej członków" (Wychowanie obywatelskie, Janusz Rulka, Warszawa 2001, wyd. PWN, s. 21)
- ↑ "Jestem Polakiem, więc mam obowiązki polskie. Są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam im wyższy przedstawiam typ człowieka." (Myśli Nowoczesnego Polaka, Roman Dmowski)
- ↑ W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie, my, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej ... Początek preambuły do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono w Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 dnia 2 kwietnia 1997 roku. Pełny tekst konstytucji
- ↑ Mniejszość niemiecka w Polsce i Polacy w Niemczech 1994. s. 36
- ↑ Studia socjologiczne, wyd. 172-175. Instytut Filozofii i Socjologii (Polska Akademia Nauk) 2004. s. 49.
Zobacz też Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons: Polacy | Polskie powstania | | | Okres rozbiorowy | |  | | | II Rzeczpospolita | | | | Okres II wojny światowej | | | | PRL | | |
|
